Schaamte: de stille saboteur

Je wordt wakker. Het duurt een seconde. Dan weet je het weer.

Gisteren was het weer raak. Je had gezegd dat je het niet zou doen. Je had het beloofd aan jezelf, aan niemand anders, want je vertelt het niemand meer. En toch. De lege fles staat op het aanrecht als bewijs. Je maag draait. Niet van de alcohol. Van de schaamte.

Schaamte is geen bijwerking van drinken. Het is de motor.

Brené Brown heeft er jaren onderzoek aan gewijd. Haar conclusie is simpel en vernietigend: schaamte zegt niet "ik heb iets fout gedaan." Schaamte zegt "ik bén fout." Dat verschil is alles. Schuld kun je oplossen. Schaamte kun je alleen verdoven.

En alcohol is daarvoor het meest beschikbare verdovingsmiddel dat er bestaat. Goedkoop, legaal, sociaal geaccepteerd. Je hoeft er niet voor naar een donker steegje.

Zo werkt de lus. Je drinkt. Er zijn consequenties — een gemiste afspraak, een ruzie, een ochtend waarop je niet functioneert. Consequenties creëren schaamte. Schaamte is ondraaglijk. Alcohol verdooft de schaamte. Dus je drinkt. Er zijn consequenties. Er is schaamte. Je drinkt.

Rond tien uur maak je de belofte. "Nooit meer." Je meent het echt. Maar de belofte is gemaakt vanuit schaamte, en schaamte lost niets op — die groeit. Tegen de avond is de schaamte zo groot geworden dat je hem weer moet verdoven.

"Je hoeft je niet te schamen" is lief bedoeld en volkomen nutteloos. Want schaamte is geen rationele keuze. Je kunt iemand niet vertellen dat ze zich niet moeten schamen, net zoals je iemand niet kunt vertellen dat ze niet bang moeten zijn terwijl er een beer op ze afkomt.

Wat wél werkt, is de schaamte benoemen zonder haar te voeden. Niet: "ik ben een mislukkeling die het nooit gaat leren." Maar: "ik heb gisteren gedronken, dat voelt klote, en ik ga vandaag iets anders proberen."

Het verschil tussen schuld en schaamte is het verschil tussen "ik heb iets gedaan" en "ik bén iets." Schuld kun je aanpakken. Schaamte vreet je op.

Schaamte zegt dat je bent wie je gisteren was. Dat klopt niet. Maar dat geloof je pas als je stopt met haar gelijk te geven.