Van een koude kermis thuis

Ze is zestig. Niemand hoefde haar te vertellen dat het aan de drank lag. Ze wist zelf wel dat ze te veel dronk, 's nachts wakker om vier uur. De twee glazen die er vier werden. Het slechte slapen. Het malen. Prikkelbaarheid tegen mensen van wie ze houdt.

Ze maakte een afspraak bij de huisarts om te vragen hoe ze het beste kon stoppen. De huisarts luisterde naar haar verhaal, vond dat ze wel erg gevoelig was en benoemde de overprikkeling nog even ter bevestiging. Het was te druk in haar hoofd.

Ze kwam thuis met de diagnose ADHD en een recept.

Ze had verteld hoe ze zich voelde. Overprikkeld, moeite met concentreren, slecht slapen. Soms vergeten dat ze onderweg was om boodschappen te halen en dan niet meer weten wat ze zou koken. Alles komt te hard binnen. Ze kan steeds slechter verdragen dat er lawaai is en irriteert zich aan alles. Het is gewoon te veel. Prioriteiten stellen lukt niet, want alles is even belangrijk en ze is te moe om ergens te beginnen.

De dokter vroeg of ze hier vroeger ook last van had en of ADHD voorkwam in de familie. En ja, eigenlijk wel, ze had daar zelf nooit bij stilgestaan. Dus hoorde ze dat het waarschijnlijk altijd al zo geweest was. Laat ontdekt, komt vaker voor bij vrouwen. Ze mocht volgende week terugkomen, dan zou de medicatie klaarliggen.

De drank stond in het dossier. De dokter vroeg er nog naar en zei dat zelfmedicatie bij ADHD veel voorkomt. Dat was voor hem de bevestiging van zijn diagnose.

Ze ging naar binnen met een probleem en kwam naar buiten met een etiket. Ze had ADHD en ze dronk als zelfmedicatie. Het klonk plausibel en ze ging opgelucht naar huis.

Zestig jaar lang had ze een druk leven gehad. Werk gedaan, kinderen grootgebracht in haar eentje, een huishouden gerund, van alles geregeld. Zestig jaar geleefd met het gevoel dat er misschien iets mis was. En nu wist ze eindelijk waar het door kwam.

Of dacht ze dat te weten.

Haar zoon had ADD. Zo heette het toen. De leraar wilde dat hij naar een psycholoog ging en alvast met medicatie begon, dat hielp bij andere kinderen in de groep ook. Hij had geen ADHD en geen ADD. Hij heeft een trage verwerkingssnelheid en denkt in beelden. Hij paste niet in het reguliere onderwijs, want de klassen waren te groot en de druk op de leerkrachten te hoog. Maar zonder stempel kreeg hij geen huiswerkbegeleiding. Dus kreeg hij het stempel. Niet omdat hij het had. Omdat het systeem het nodig had.

Haar dochter kreeg de diagnose ADHD. Terwijl ze vooral vier uur per dag op haar telefoon zit, Red Bull drinkt, niet weet wat ze wil of wie ze wil zijn, terwijl de TikTok- en Insta-meiden van haar leeftijd vanaf Bali vertellen over hun miljoenenbusiness en hun nomadenbestaan. Ze voelt zich voornamelijk doodongelukkig. Maar dat past niet in vijf minuten spreekuur, dus krijgt ook zij een etiket en een recept.

En nu zit haar moeder van zestig met hetzelfde label. Terwijl ze elke avond wijn drinkt omdat ze al die jaren alleenstaande moeder was en nooit een moment voor zichzelf had. Behalve dat wijntje, als het eindelijk stil was aan het eind van de dag. Niemand die vroeg hoe het echt met haar ging. De wijn was haar stille vriend. Hij zette het kabaal van de dag naar de achtergrond en gaf haar even rust.

Drie mensen. Drie totaal verschillende oorzaken. Eén label. Dat is niet slordig. Dat is gevaarlijk. Want een label dat op alles past, verklaart niks. Het plakt een naam op het probleem en stopt precies daar waar het onderzoek zou moeten beginnen.

Kermis. Zo voelt het in haar hoofd, in haar lijf, overal. Alles tegelijk, van alle kanten. Muziek uit tien luidsprekers, lampen die knipperen, mensen die roepen, en jij ertussenin die geen zin kan afmaken.

Het is alsof je te lang in de draaimolen hebt gezeten. Je stapt uit en de wereld beweegt nog raar, alsof je er niet helemaal op staat. Je oren suizen. Je bent gedesoriënteerd en alles is te fel, precies op het moment dat je uitstapt. Je moet heel even stilstaan en wachten tot je weer stabiel op je benen staat.

En dat is precies het moment waarop ze bij de dokter zat te vertellen dat ze gek werd van alle prikkels.

Een pil helpt. De misselijkheid zakt, de herrie wordt draaglijk, het licht doet minder pijn. Ze heeft een filtertje gekregen. Chemische oordopjes en chemische zonneschermen, zodat ze de prikkels zelf niet meer hoeft te verwerken.

En met dat filter loopt ze rechtstreeks terug de draaimolen in. Het is draaglijk geworden, dus ze kan er weer in. Ondertussen wacht ze op het moment dat ze zich weer normaal voelt. Maar dat moment komt niet zolang ze in de draaimolen zit. De prikkels blijven onverminderd. Haar zintuigen hoeven niet te werken, want het pilletje zorgt dat niet alles binnenkomt. Haar lichaam hoeft de balans niet te herstellen, want de pil zegt dat het goed is.

Ze draait door. Alleen voelt ze het niet meer. En dat is niet hetzelfde als beter.

Dezelfde dame uit dit verhaal stopt met drinken en neemt geen pil. Ze kreeg geen diagnose. Deze dokter zei: stopt u eerst maar met drinken, dan kijken we verder.

Ze liep naar huis en het voelde nog lange tijd alsof ze op de kermis stond. De geluiden en de felle lampen voelden niet anders dan eerst. Maar het was niet meer zoals toen ze uit de draaimolen stapte. De grond voelde wat steviger. Ze kon zich al snel beter concentreren.

De kermis stond nog een tijd op het plein, maar het was alsof de geluiden minder hard werden en de lampjes minder fel knipperden. De geur van oliebollen deed haar weer aan kerst denken en ze werd niet meer misselijk van alle prikkels.

Op een dag kijkt ze om en ziet ze dat het terrein leeg is. De kramen zijn weg, de draaimolen ligt op een aanhanger, het plein is leeg. De kermis is weg. Het is eindelijk stil. Bijna te stil.

Alcohol en ADHD lijken op elkaar omdat alcohol precies de dingen kapotmaakt die bij ADHD al kwetsbaar zijn. Het verstoort je slaap, dus je concentratie zakt in. Het put je dopamine uit, dus je rusteloosheid neemt toe. Het belast je zenuwstelsel, dus je prikkelverwerking loopt vast. Wie structureel drinkt, bouwt de symptomen van ADHD na. Niet omdat de aandoening er is, maar omdat de drank het beeld maakt.

Doe daar oververmoeidheid bij, van jaren alleen de zorg dragen. En de overgang, die het brein sowieso in de war schopt met schommelende hormonen die je slaap, je stemming en je concentratie slopen. Alcohol, uitputting en overgang lijken samen sprekend op ADHD. En ze verdwijnen grotendeels als je de alcohol eruit haalt.

Een arts die dat weet, stelt geen diagnose voordat de drank eruit is. Een arts die dat niet weet, schrijft een stimulerend middel voor aan iemand die eigenlijk oververmoeid en overbelast is. En dat middel maskeert de uitputting in plaats van hem op te lossen. Je voelt de ravage niet meer, dus je gaat door. De schade loopt onder het filter gewoon door.

En als je wél ADHD hebt

Dan geldt dit nog steeds. Sterker nog, dan geldt het dubbel. Alcohol maakt ADHD aantoonbaar erger. Het sloopt precies de systemen die bij jou al onder druk staan. Je slaap, je dopamine, je prikkelverwerking, je impulscontrole.

Als je ADHD hebt en je drinkt, dan is het eerste dat helpt niet een hogere dosis medicatie. Het eerste dat helpt is de alcohol eruit. Stapel geen tweede middel op een probleem dat de drank grotendeels veroorzaakt of versterkt. Haal eerst de rommel eruit die het beeld vertroebelt, en kijk dan pas wat er overblijft. Bij echte ADHD wordt de kermis een heel stuk stiller zonder drank. Maar dat wist je waarschijnlijk al.

Medicatie is er in de eerste plaats voor de behandeling van ernstige ziekte en voor het verlichten van pijn. Een verkeerd middel bij een verkeerde diagnose lost niks op. Het maskeert. En wat je maskeert, blijft doorwerken. De diagnose bevestigt zichzelf, want je voelt je een beetje beter, en niemand kijkt nog naar wat er werkelijk aan de hand was.

Een diagnose is hooguit een handleiding, geen oplossing. Het is een beschrijving van wat er is, niet van waar het vandaan komt. En een verkeerde diagnose met medicatie om de herrie van de alcoholravage te dempen, doet precies wat de alcohol ook deed. Het neemt de oorzaak niet weg. Het laat het probleem bestaan, alleen voel je het even niet.

Een wond kan bloeden. In beide gevallen zie je bloed. Maar een dokter moet weten of er een pleister nodig is of een hechting voordat hij je naar huis stuurt. Alleen een doekje voor het bloeden helpt je niks.

Twijfel je? Ga naar een specialist en neem geen genoegen met een diagnose die er in vijf minuten was. Vraag om bloedonderzoek en om hulp bij het stoppen. Als je na een half jaar zonder drank de kermis nog niet hebt zien vertrekken, dan kan een arts pas een zuivere diagnose stellen over of je ADHD hebt of niet.

Veel overgangsklachten lijken, in combinatie met alcohol en oververmoeidheid, sprekend op ADHD en verdwijnen na het stoppen met drinken. En heb je wél ADHD, dan wordt het zonder drank een heel stuk rustiger in je hoofd. Hoe dan ook: de drank eruit is altijd de eerste stap. Nooit een extra pil erbovenop voordat je weet wat je zonder de drank overhoudt.

Zij wilde stilte. Geen oordoppen. En ze kwam van een koude kermis thuis.

(Dit verhaal gaat over een te snelle diagnose zonder onderzoek. Het gaat niet over mensen met een terechte diagnose die baat hebben bij hun medicatie. Heb je medicatie, stop daar nooit zomaar mee, maar bespreek met een arts wat alcohol met jouw beeld doet.)

Bronnen

PubMed: alcoholgebruik en ADHD-symptoomoverlap. PubMed: slaapdeprivatie en aandachtsstoornissen. PubMed: perimenopauze, cognitie en concentratie. WHO: alcohol en het centrale zenuwstelsel.