Alcohol beschadigt je bloedhersenbarrière via je darmbacteriën

In november 2025 verscheen een studie in het tijdschrift Communications Biology. Onderzoekers namen darmflora af bij 30 mensen met alcoholgebruiksoornis en 30 gezonde mensen. Ze transplanteerden die darmflora vervolgens in muizen zonder eigen bacteriën. De muizen met de darmflora van de alcoholgroep vertoonden daarna lekkage in de bloedhersenbarrière.

De bloedhersenbarrière is een laag gespecialiseerde cellen rondom de bloedvaten in de hersenen. Ze bepaalt wat het hersenweefsel in kan. Giftige stoffen, bacteriën en ontstekingssignalen worden tegengehouden. De barrière bestaat onder andere uit eiwitten die de cellen aan elkaar koppelen: ZO-1, occludine en claudine-5. Bij de muizen die de darmflora van de alcoholgroep kregen, waren deze koppeleiwitten verminderd aanwezig. De barrière werd doorlaatbaarder, met name in de prefrontale cortex en de hippocampus.

De onderzoekers vonden in de darmflora van de alcoholgroep minder Faecalibacterium en meer Streptococcus. Faecalibacterium prausnitzii is een bacterie die korteketenvetzuren aanmaakt. Korteketenvetzuren versterken de verbindingen tussen cellen in de darmwand en in de bloedhersenbarrière. Minder van deze bacterie betekent minder van die beschermende stoffen.

Eerder was al bekend dat alcoholgebruik de darmflora verstoort en dat mensen met alcoholgebruikstoornis vaker cognitieve problemen hebben. Nieuw aan deze studie is de causale richting. De schade aan de bloedhersenbarrière werd niet veroorzaakt door alcohol zelf, maar door de veranderde darmflora. Het transplanteerexperiment maakt dat duidelijk: muizen zonder eigen bacteriën kregen de problematische darmflora toegediend en ontwikkelden hersenbarrièrelekkage zonder dat er zelf alcohol aan te pas kwam.

De muizen vertoonden ook cognitieve achteruitgang. Dat is in lijn met wat de bloedhersenbarrière doet: als die lekt, kunnen stoffen het hersenweefsel bereiken die daar niet thuishoren. Dat leidt tot ontsteking en verstoorde werking van neuronen.

Alcohol beschadigt de hersenen niet alleen rechtstreeks. Het verstoort eerst de samenstelling van de darmflora. Die verstoorde darmflora beschadigt vervolgens de bloedhersenbarrière. Dat is een indirecte route die eerder niet bewezen was.

De onderzoekers testen ook of toevoeging van Faecalibacterium prausnitzii de schade kon beperken. Dat bleek deels het geval. De bacterie herstelde een deel van de barrièrefunctie en verminderde de cognitieve achteruitgang bij de muizen. Of dit ook in mensen werkt, is nog niet onderzocht. De studie is uitgevoerd in een diermodel, en de menselijke data bestaan uit een groep van maar 30 personen, klein dus.

Wat de studie laat zien: de weg waarop alcohol de hersenen bereikt is langer en gecompliceerder dan gedacht.

Bron: Communications Biology, november 2025.