Alcohol lost je stress op. Totdat het dat niet meer doet.

Je hebt een zware dag gehad. Dat is geen excuus, dat is gewoon een feit. En ergens rond zes uur 's avonds schenk je een glas in. Omdat je dorst hebt en omdat het werkt. De spanning zakt. De schouders gaan omlaag. Het hoofd wordt stiller.

Dat is cortisol.

Cortisol is het stresshormoon van je lichaam. Het wordt aangemaakt door de bijnieren, op commando van een systeem dat de HPA-as heet: hypothalamus, hypofyse, bijnier. Drie woorden die je niet hoeft te onthouden, maar het idee is dit: je brein signaleert gevaar, je lichaam maakt cortisol aan, je bent klaar om te vluchten of te vechten.

Het probleem is dat je brein geen onderscheid maakt tussen een tijger en een lastige vergadering. Cortisol stijgt bij allebei. En als je chronisch gestrest bent, blijft cortisol verhoogd. Je lichaam staat continu op scherp, ook als er niets aan de hand is.

Alcohol dempt dat signaal. Tijdelijk. Het remt de HPA-as, cortisol daalt, en jij voelt je even minder gespannen. Logisch dat je dat prettig vindt. Logisch dat je het herhaalt.

Let op! Hier komt het geniep. Want alcohol verlaagt cortisol in het moment, maar verhoogt het daarna. Terwijl je slaapt, terwijl de alcohol wordt afgebroken, stijgt cortisol weer. Soms hoger dan het was voor je begon te drinken. Je lichaam compenseert. Het is een systeem dat van nature terugveert, en alcohol gooit dat systeem steeds verder uit balans.

Bij mensen die regelmatig drinken, blijft cortisol structureel verhoogd. Niet alleen 's nachts, maar ook overdag. Het stresssysteem staat permanent aan. En wat doe je als je gestrest bent? Juist.

Dit is een lus. Je drinkt om stress te verminderen, maar het drinken zelf houdt de stress in stand. Het is dus niet dat je slecht omgaat met stress. Je hebt een oplossing gevonden die het probleem groter maakt.

De eerste weken na het stoppen zijn niet altijd aangenaam. Cortisol stijgt tijdens de ontwenning, het stresssysteem is van slag, en je voelt je misschien angstiger of prikkelbaarder dan normaal. Dat is je HPA-as die probeert te kalibreren zonder de kunstmatige demper.

Na verloop van tijd normaliseert cortisol. Onderzoek laat zien dat mensen die stoppen met drinken na enkele weken tot maanden een meetbare daling van het cortisolniveau rapporteren. De slaap verbetert, de stemming stabiliseert, de achtergrondspanning neemt af.

Het is niet dat het leven ineens makkelijker wordt. Maar wel een stuk minder gespannen omdat je lichaam niet langer zichzelf saboteert.

Veel mensen drinken om te ontspannen. Alcohol werkt precies op die manier. Maar het middel ondermijnt het doel. Hoe meer je drinkt om stress te verminderen, hoe meer stress je aanmaakt om van te drinken.

Je brein past zich aan. Het leert dat alcohol de oplossing is voor het probleem dat alcohol heeft gecreëerd. Dat heet neurobiologie.