Als het geld krap wordt, wordt het glas goedkoper (en vaker gevuld)

Als het geld krap wordt, is het eerste wat je denkt: nu moet ik echt op de kleintjes letten. En een kwartier later, bijna terloops: gelukkig is de wijn in de aanbieding. Zes flessen voor de prijs van vier.

Je hoort jezelf niet. Dat doet bijna niemand.

Op 7 oktober 2026 berichtte het Trimbos-instituut over een nieuwe Australische studie in het tijdschrift Addiction. Het onderzoek keek naar wat financiële stress doet met drinken. Het antwoord is er één die je niet verwacht: als het geld krapper wordt, ga je niet minder drinken. Je gaat goedkoper drinken. En een tikje méér.

Wat de onderzoekers deden

Ze gebruikten gegevens van zo'n 11.000 huishoudens die zestien jaar lang elk jaar dezelfde vragenlijst invulden (de HILDA-studie). Samen leverde dat 143.168 meetmomenten op. Van financiële stress was sprake als een huishouden moeite had met de basis: eten kopen, rekeningen betalen.

Het slimme zit in de vergelijking. Ze zetten niet arm tegenover rijk, maar keken naar hetzelfde huishouden in een goede en in een slechte periode. Dus jij met geldzorgen, tegenover jij zonder.

Wat ze vonden

• Bijna de helft van de huishoudens (46,6%) had weleens financiële stress.

• In die periodes betaalden ze 13% minder per standaardglas.

• Maar ze dronken 4% meer alcohol.

• Hun totale uitgaven aan alcohol daalden met 6%.

• Dit patroon bleef ook in het eerste jaar ná de geldstress bestaan.

• Het deel van het huishoudbudget dat naar alcohol ging, bleef gelijk.

Lees dat nog een keer. De rekening gaat omlaag en het drinken gaat omhoog. Op je bankafschrift zie je een besparing, in je lijf het tegenovergestelde. De onderzoekers denken dat huishoudens in zulke periodes overstappen op goedkopere drank.

Wat er in je hoofd gebeurt

De studie meet gedrag, geen hersenen. Wat hieronder staat is mijn uitleg, geen bewezen oorzaak van deze cijfers. Maar het past bij wat we weten over stress en alcohol.

Geldzorgen zijn stress, en stress is meetbaar. Een klein gebied diep in je hersenen, de hypothalamus, stuurt een signaal naar de hypofyse, en die zet je bijnieren aan tot het maken van cortisol. Tegelijk wordt de amandelkern actiever, het deel dat gevaar inschat. Je slaapt slechter, piekert meer en blijft gespannen, ook als je op de bank zit.

Alcohol grijpt in op twee stofjes die bepalen hoe snel je zenuwcellen vuren. GABA zorgt dat een cel minder snel vuurt, glutamaat zorgt dat hij eerder vuurt. Alcohol versterkt het effect van GABA en remt dat van glutamaat. Het resultaat: je cellen worden stiller, het alarm zakt, en daarbovenop komt er wat dopamine vrij, het stofje dat zegt "dit was goed, doe dat nog eens".

Dat is precies wat een gestrest brein zoekt. Dus op het moment dat de druk het hoogst is, wil je hersenen het middel dat het kent. Wat dat glas kost, maakt voor die behoefte niets uit. De prijs bepaalt alleen wélk glas het wordt.

En dan het venijn. Je brein past zich aan. Het maakt de GABA-receptoren minder gevoelig en zet er extra glutamaatreceptoren bij, om weer in evenwicht te komen. Als de alcohol is uitgewerkt, staan je cellen juist scherper afgesteld dan eerst: onrustig, slecht slapen, sneller op de kast. Bij herhaald drinken maakt de amandelkern ook meer van een eigen stressstofje aan. De spanning die je dempte, komt dus groter terug. Daar komt de geldzorg nog bovenop.

Wie de prijs per glas omlaag drukt, kiest in de praktijk vaak voor drank die per euro meer alcohol levert. Ook dat is mijn aanname, geen meetresultaat. Zes flessen voor de prijs van vier voelt als slim winkelen. Voor je brein is het een voorraad.

De stille spiraal

Aan het eind van je budget. Het potje op de rekening is bijna leeg. De boodschappen worden ingeperkt: geen merkkoffie meer, de goedkoopste pasta. Maar de wijn gaat mee. Niet de mooie fles van vroeger, een goedkopere. Want ja, het is een zware periode.

Het voelt als bezuinigen, terwijl het patroon ongemerkt doorgroeit. En drinken kost je slaap, energie en concentratie, precies wat je nodig hebt om uit een moeilijke financiële periode te komen.

Dat het patroon nog een jaar na de geldzorgen bleef hangen, vind ik misschien het meest veelzeggend. Een gewoonte die in een crisis groeit, vertrekt niet als de crisis voorbij is. Dat zijn die bijgestelde receptoren: die zetten zich niet vanzelf terug zodra je bankrekening weer klopt.

Wat je hiermee kunt

• Tel glazen, geen euro's. Het bedrag op je afschrift zegt niets over wat je drinkt. Houd een week bij hoeveel glazen het er echt zijn.

• Weet wanneer je kwetsbaar bent. Een ontslag, een aanslag van de Belastingdienst, een stijgende energierekening: dan roept het glas het hardst. Bedenk vooraf wat je dan doet.

• Let op de bijsmaak van voordeel. Een aanbieding op alcohol is geen besparing. Het is een voorraad die je brein straks wil opmaken.

• Pak de bron aan. Heb je geldzorgen, dan kun je bij je gemeente terecht voor schuldhulp en advies. Wie de zorg kleiner maakt, hoeft de stress minder te dempen.

Probeer het een week: tel geen euro's, tel glazen. Je hoeft er nog niets mee. Alleen kijken wat er werkelijk in je glas zit, los van wat het kost.

Bronnen: Trimbos-instituut, "Longitudinale studie: gevolgen van financiële stress voor het kopen en drinken van alcohol" (7 oktober 2026), over een studie in Addiction (september 2026). De cijfers zijn overgenomen uit het Trimbos-bericht.

Vind je deze blog interessant en wil je grip op je alcoholgebruik?

In de cursus Be Grip op alcohol leg ik uit welke weg alcohol in je lichaam aflegt en waardoor het zo lastig is om je drinkroutines te veranderen. Hier leer je herkennen wat een trigger of een craving is en wat deze seintjes betekenen. Je krijgt een gereedschapskist vol tools waarmee je zelf leert wat voor jou werkt. Niet drinken is het makkelijkste deel. Niet meer willen drinken omdat je begrijpt wat er in je brein afspeelt, maakt het een overtuiging.

Als je een accuschroefmachine hebt, sla de schroeven niet meer met een hamer in de muur.

Hoe werkt het?

Dagelijks ontvang je een mail met een link naar de cursus. Bij de blog zit een module met uitleg, een vraag en iets om over na te denken, zodat je direct kunt toepassen wat je hebt geleerd. Je kunt op ieder moment starten. En je mag zo vaak opnieuw beginnen als je wil. De cursus is alleen voor jou en er is geen groepsprogramma. Als je met anderen wilt praten of vragen hebt, kan dat in een privécommunity. Je kunt zelf je gegevens beheren zodat je anoniem bent als je dat wenst.

In dertig dagen leg je de basis om vol vertrouwen een alcoholvrije toekomst op te bouwen.

Be Grip op alcohol

Klik hieronder om meteen te beginnen.

Of blijf je met de hamer op een schroef slaan?

☆cursus☆