Biertje, of gemeentepils?

Iemand, laten we haar Miriam noemen, houdt niet van bier. Ze houdt van wijn. Gekoeld, in een mooi glas, bij de kaas op vrijdagavond. Ze drinkt het bewust, zegt ze. Ze heeft er haar eigen ritueel van gemaakt.

Ze koopt de wijn zelf, ze schenkt hem zelf in, ze zet het glas zelf neer. Maar wie besloot dat het bij vrijdagavond hoort?

Wie bedacht het worst kees scenario erbij?

Wie besloot dat je in een mooi glas drinkt?

De supermarkt.

De wijnimporteur.

De beeldvorming die decennialang in haar brein is geprogrammeerd via reclame, films, tijdschriften en vriendinnengroepen.

Miriam drinkt zelf.

Dat klopt.

Achter de schermen, via de Wet open overheid, kwamen documenten boven water waaruit bleek dat de Nederlandse drankindustrie actief lobbyde bij het ministerie van VWS. Daarin hekelt de brancheorganisatie het Trimbos Instituut als 'partijdig lobbyist'. Niet omdat Trimbos liegt. Maar omdat Trimbos de waarheid vertelt.

Onderzoekers van het Amsterdam UMC analyseerden die documenten. De conclusie was helder: de industrie verzet zich actief tegen vrijwel alles wat hun winstmarges raakt. Hogere accijns? Te betuttelend. Minder verkooppunten? Inbreuk op vrijheid. Gezondheidswaarschuwingen op etiketten? Stigmatiserend.

Heineken vocht in Ierland keihard tegen verplichte kanker-waarschuwing labels op bierflesjes. Het merk dat zich publiekelijk presenteert als 'verantwoord', zette er advocaten op om te voorkomen dat er op het etiket staat wat het product doet met je lichaam. Dat is geen detail. Dat is beleid.

Uit Brits onderzoek bleek dat als alle Britten zich zouden houden aan de richtlijnen voor verantwoord drinken, de alcoholindustrie veertig procent van haar winst zou verliezen. De industrie is niet gebaat bij matig gebruik.

Ze is gebaat bij gewoontegebruik, bij verslaving, bij de mensen die iedere avond drie glazen inschenken en denken dat ze het in de hand hebben.

Luc Hagenaars, volksgezondheidonderzoeker aan het Amsterdam UMC, zei het droogjes: 'Ze zijn voor een deel verslaafd aan alcoholisten.'

In Amsterdam-West, op een industrieterrein in de Westpoort, staat Club Raum. Op een vroege zondagmiddag in november staan er mensen in de rij. Geen bier. Geen wijn. Geen wodka-Red Bull. Er is koffie, water, thee. Op de dansvloer staan mensen te bewegen op elektronische muziek, helemaal aanwezig, zonder de shortcut.

Het heet sober clubbing. Of de sober curious-beweging. En het groeit. Niet als moraliserende tegenbeweging, maar als iets simpels: mensen die willen weten hoe het voelt om ergens te zijn zónder alcohol en drugs.

Rik, dertig jaar, die een jaar eerder was gestopt na een afkickkliniek, stond ook in de rij. Hij zei hier voelt het alsof we allemaal een beetje op dezelfde golflengte zitten, 'aanwezigheid als bindmiddel.

Er is een nieuw woord in omloop onder gezondheidswetenschappers en mensen die bewuster zijn gaan drinken: zebra striping. Je wisselt op een borrel of feestje af tussen een alcoholisch drankje en een niet-alcoholisch drankje. Zwart-wit, als een zebra.

Het klinkt misschien als een trucje. Maar voor veel mensen is het een eerste moment van bewustzijn: ik hoef niet automatisch een nieuw glas te pakken. Er bestaat een keuze.

Nieuw onderzoek gepresenteerd bij het American College of Cardiology trok een nuancerende conclusie op basis van data van meer dan 340.000 Britten, gevolgd over gemiddeld dertien jaar. Bij hoge consumptie maakt het type drank niet uit: het is altijd schadelijk. Maar bij lage en matige consumptie is er een verschil.

Wijn, met name rode wijn bleek minder schadelijk dan bier, cider of sterke drank. Zelfs een lage inname van sterke drank of bier hing samen met negen procent hoger risico op sterfte door hart- en vaatziekten. Matige wijndrinkers hadden juist 21 procent minder risico op cardiovasculaire sterfte dan niet-drinkers.

De onderzoekers zijn voorzichtig: het is een observationele studie. Wijn wordt vaker bij de maaltijd gedronken, door mensen met een over het algemeen gezonder leefpatroon. Dat speelt mee. Maar de vraag is interessant. Misschien is het niet alleen wat je drinkt, maar wanneer en hoe.

En toch: de Gezondheidsraad stelde in juni 2026 onomwonden vast dat er géén veilige ondergrens bestaat voor alcoholgebruik. Geen enkel glas is zonder risico. Ook de polyfenolen in rode wijn wegen niet op tegen de schade van alcohol zelf. Nuanceer gerust. Maar laat je niet misleiden door een studie die je vertelt wat je graag wil horen.

Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde stuurde zijn medewerkers met kerst 2025 geen wijn meer, maar olijfolie. Dat klinkt als een onbenulligheid. Maar het is een signaal. Een medisch tijdschrift dat zegt: wij vinden het niet meer kunnen om een product te schenken waarvan de schadelijkheid zo duidelijk is.

Het CBS liet zien dat in 2025 meer Nederlanders dan ooit weinig of geen alcohol drinken. Bijna de helft van de volwassen bevolking houdt zich aan het advies: niet meer dan één glas per dag, of helemaal niets. Tien jaar geleden was dat 37 procent. Nu is het 46 procent.

Ninette van Hasselt van het Trimbos Instituut noemde het een kantelpunt. 'Langzaam worden mensen vrijer in: ik drink wel of ik drink niet.' Die vrijheid is wat we eigenlijk willen. Niet de vrijheid om te drinken. Maar de vrijheid om écht te kiezen.

Dat de alcoholconsumptie daalt, is ook de industrie niet ontgaan. Maar paniek? Die zie je niet. Wat je wel ziet is premiumisatie: duurdere biertjes, luxe wijnflessen, en de opmars van alcoholvrij bier en 0.0-wijnen. Heineken positioneert zich graag als innovatief. De CEO benadrukte nog in de Financial Times dat bier een 'sociaal bindmiddel' is en dat het dus niet alleen om alcohol gaat.

Dat is slim. Want de verpakking, het glas, het ritueel, het feestgevoel, die verkoopt ook het alcoholvrije product. Je koopt niet het bier. Je koopt het idee van wat bier bij jou oproept: ontspanning, gezelligheid, verdienste. En als ze dat idee kunnen koppelen aan een product zonder alcohol, verdienen ze twee keer. Eerst aan het verslaven, dan aan het afkicken.

Hersenonderzoeker David Nutt werkt inmiddels aan een stof alcarelle die het GABA-systeem stimuleert (ontspanning, loslaten) zonder de toxiciteit van alcohol. Hij is in gesprek met grote producenten die hun marktaandeel willen behouden terwijl de drankomzet daalt. 'Ze willen niet vergiftigen', zei hij. 'Ze willen verkopen.'

Miriam schenkt haar wijn zelf in. Dat klopt. Maar de vraag die ik haar, en ook mezelf, soms stel is: als de wijn er niet was, zou je hem missen? Of zou je iets anders vinden voor dat moment van vrijdag, van rust, van even de week loslaten en het weekend inluiden?

Want dat gevoel is echt. De behoefte aan ontspanning is echt. De behoefte aan verbinding is echt. De behoefte om even niet de serieuze persoon te zijn die de hele week op alles heeft gelet.

Maar dat het glas er al staat voordat jij besluit dat je het nodig hebt is het verdienmodel van iemand anders.

De nieuwste inzichten veranderen niet het feit dat drinken voor veel mensen plezierig is. Maar ze verschuiven wel de vraag. Wat wil je drinken is niet meer automatisch een glas drank, tegenwoordig is thee of water met een smaakje minstens zo normaal en dat is ?vooruitgang in een wereld waar het jarenlang alleen maar heerlijk en niet zo helder was.