De lege tafel

Chris van Tulleken maakte een documentaire over waarom we niet kunnen stoppen met eten. Zijn antwoord is hetzelfde als het mijne over drinken. Het is het eten.

De industrie stelt zout, suiker en vet zo precies af dat je brein 'precies goed' registreert en niet meer stopt. Dit noemen ze het bliss point. Opzettelijk zo afgesteld dat je blijft eten.

En er is iets listigers. Ultrabewerkt eten is onnatuurlijk zacht. Je kauwt nauwelijks, het glijdt naar binnen, je merkt amper dat er iets binnenkomt. Je proeft voeding en verwacht bouwstoffen. Die bouwstoffen komen niet. Dus grijp je naar de volgende hap, op zoek naar wat de vorige niet leverde.

Daar zit de truc. Je eet je vol en je blijft honger houden, want je kreeg calorieën en geen bouwstoffen. Je maag is vol. Je cellen zijn leeg.

Dit is wat er in je gebeurt. Je lijf geeft een signaal af omdat het een bouwstof mist. Je stopt er iets in zonder voedingsstof. Het signaal blijft staan. Je hebt gegeten en het tekort is er nog steeds.

En dan de fles.

Op de tafel staan twee producten. Het eten en de drank. Ze vullen allebei wel, maar ze voeden niet. Je krijgt calorieën en alcohol binnen, maar de bouwstoffen die je lijf nodig heeft komen niet. Zink, magnesium, de B-vitamines. Precies wat je nodig hebt om rustig en helder te zijn.

Je blijft leeg. En omdat je leeg blijft, houd je de behoefte om die leegte te vullen. Je grijpt naar de volgende hap, het volgende glas, op zoek naar wat de vorige niet gaf.

En de alcohol maakt het erger. Die breekt de laatste zink en B-vitamines die je nog had verder af. Zo maskeert de drank je tekort in plaats van het te vullen.

De volgende dag is het gat groter en staan beide producten alweer klaar.

Twee producten, ontworpen door dezelfde soort teams, met hetzelfde doel. Herhaalaankoop. Een lichaam dat blijft roepen is een klant die blijft kopen. Dat is het verdienmodel. Het doel is geen vol mens. Het doel is een leeg mens dat zich vol blijft kopen.

En de gedachte die je erbij hebt, 'hier heb ik zin in', 'dit heb ik nodig', is niet van jou. Die is aangeleerd. Een verlangen gekoppeld aan een merk, een moment, een reclame die je duizend keer zag. Je tekort is echt. De vorm die je verlangen aanneemt is verkocht.

De uitweg is je tafel veranderen. Zet er echte dingen op. Voeding die je herkent, waar je op kauwt, die je vult, die teruggeeft wat de fabriek eruit haalde. Een gevoed lijf roept minder om de fles, want het tekort dat je trek voedde is weg.

Van Tulleken zegt dat de voedingsindustrie behandeld moet worden als de tabaksindustrie. Hetzelfde geldt voor de drank. Ze gedragen zich hetzelfde, verdienen aan hetzelfde, rekenen op hetzelfde. Op een lichaam dat blijft roepen omdat het nooit echt gevuld raakt.

Vul je tafel met echt voedsel en je voedt jezelf en je brein weer met bouwstoffen. Je hunkering en trek naar rommel en drank verdwijnt, en je brein kan weer vertalen wat de hunkering in je lijf zegt.

Vroeger hadden we de schijf van vijf en het voedingscentrum. Tegenwoordig hebben we light en zero, met toegevoegde smaak, geur en kleurstoffen, en dat verkopen we als gezond omdat er vitamines of proteïne aan toegevoegd zijn. Lees de etiketten. Zero en light bevatten geen voeding. En toegevoegd betekent dat het er eerst is uitgehaald. Je eet zero met een smaakje. Gebakken lucht in een mooi marketingjasje.

Het vroeg nooit om chips en wijn. Het vroeg om wat je miste. En jij zette het niet neer. De marketing reikte je een mooi plaatje, de supermarkt zette het vooraan in het schap, de tv zei dat het goed was. Je kreeg het aangereikt op een vals dienblad.

Bron: Chris van Tulleken, Irresistible: Why We Can't Stop Eating (BBC, 2024) en Ultra-processed People. Bliss point en vanishing caloric density komen uit de documentaire. De koppeling tussen ultrabewerkt eten, mineraaluitputting en alcohol is de synthese van Aardstaal.