De lege tafel

Je kent het wel: een zak chips open op de bank, en een half uur later zit je met je hand op de bodem te voelen of er echt niks meer in zit. Je hebt gegeten, best veel zelfs, en toch heb je nog trek. Chris van Tulleken maakte daar een documentaire over, waarom we niet kunnen stoppen met eten. Zijn antwoord is hetzelfde als het antwoord over drinken. Het ligt aan het product.

De industrie stelt zout, suiker en vet zo precies af dat je brein 'precies goed' registreert en niet meer stopt. Dat heet het bliss point, en het is geen toeval, het is ontwerp. En er is iets listigers. Ultrabewerkt eten is onnatuurlijk zacht. Je kauwt nauwelijks, het glijdt naar binnen, je merkt amper dat er iets binnenkomt. Je proeft voeding en je lijf verwacht bouwstoffen. Die komen niet. Dus grijp je naar de volgende hap, op zoek naar wat de vorige niet leverde.

Daar zit de truc. Je eet je vol en je blijft honger houden, want je kreeg calorieën en geen bouwstoffen. Je maag is vol. Je cellen zijn leeg.

Dit is wat er in je gebeurt. Je cellen hebben zink nodig om eiwitten te bouwen, magnesium om te ontspannen, B-vitamines om suiker om te zetten in energie en om boodschapperstofjes te maken. Missen ze die, dan melden ze dat. Dat signaal komt aan als trek. Je stopt er iets in zonder voedingsstof. Het signaal blijft staan. Je hebt gegeten en het tekort is er nog steeds.

En dan de fles.

Op de tafel staan twee producten. Het eten en de drank. Ze vullen allebei, maar ze voeden niet. Je krijgt calorieën en alcohol binnen, maar de bouwstoffen die je lijf nodig heeft komen niet. Zink, magnesium, de B-vitamines. Precies wat je nodig hebt om rustig en helder te zijn. Je blijft leeg, en omdat je leeg blijft, houd je de behoefte om die leegte te vullen. Je grijpt naar de volgende hap, het volgende glas, op zoek naar wat de vorige niet gaf.

De alcohol maakt het erger. Die jaagt zink via je nieren je lijf uit en blokkeert de opname van B-vitamines uit je darm. De laatste voorraad die je nog had, breekt hij verder af. Zo maskeert de drank je tekort in plaats van het te vullen. De volgende dag is het gat groter en staan beide producten alweer klaar. Het is een emmer vullen met een gat onderin, en dan ook nog met een gieter zonder water.

Twee producten, ontworpen door hetzelfde soort teams, met hetzelfde doel. Herhaalaankoop. Een lichaam dat blijft roepen is een klant die blijft kopen. Dat is het verdienmodel. Het doel is geen vol mens. Het doel is een leeg mens dat zich vol blijft kopen.

En de gedachte die je erbij hebt, 'hier heb ik zin in', 'dit heb ik nodig', is niet van jou. Die is aangeleerd. Een verlangen gekoppeld aan een merk, een moment, een reclame die je duizend keer zag. Je tekort is echt. De vorm die je verlangen aanneemt is verkocht.

De uitweg is je tafel veranderen. Zet er echte dingen op. Voeding die je herkent, waar je op kauwt, die je vult, die teruggeeft wat de fabriek eruit haalde. Een gevoed lijf roept minder om de fles, want het tekort dat je trek voedde is weg. Van Tulleken zegt dat de voedingsindustrie behandeld moet worden als de tabaksindustrie. Hetzelfde geldt voor de drank. Ze gedragen zich hetzelfde, verdienen aan hetzelfde en rekenen op hetzelfde: een lichaam dat blijft roepen omdat het nooit echt gevuld raakt.

Vroeger hadden we de Schijf van Vijf. Tegenwoordig hebben we light en zero, met toegevoegde smaak, geur en kleurstoffen, en dat verkopen we als gezond omdat er vitamines of proteïne aan toegevoegd zijn. Lees de etiketten. Zero en light bevatten geen voeding. En toegevoegd betekent dat het er eerst is uitgehaald. Gebakken lucht in een mooi marketingjasje.

Je lijf vroeg nooit om chips en wijn. Het vroeg om wat je miste. En jij zette het niet neer. De marketing reikte je een mooi plaatje, de supermarkt zette het vooraan in het schap, de tv zei dat het goed was. Je kreeg het aangereikt op een vals dienblad.

Bronnen: Chris van Tulleken, Irresistible: Why We Can't Stop Eating (BBC, 2024) en Ultra-Processed People (2023). Het bliss point komt van voedingsonderzoeker Howard Moskowitz. Dat alcohol zink uitput en de opname van B-vitamines remt, is aangetoond bij alcohol.

Naar Cursus