GABA, de remmen van je brein

De zon gaat onder, ik voel me bijzonder (Jules Deelder)

Je kent het wel. Lange dag. Stress op het werk, jengelende kinderen, niet weten wat je vandaag weer moet eten. Je pakt een glas wijn en na twintig minuten zakt alles een beetje. De spanning, de gedachten, het gepieker. De alcohol doet zijn werk. Dat is het probleem.

Alcohol werkt op GABA. Dat is een neurotransmitter in je brein die als remmer fungeert. GABA zegt tegen je zenuwstelsel: rustig aan, niet zo druk, het is oké. Alcohol versterkt dat signaal kunstmatig. Je brein wordt letterlijk afgeremd. Vandaar die ontspanning, die rust, dat gevoel van "ik kan weer even ademen."

Tot zover het goede nieuws.

Je brein is namelijk niet achterlijk. Het merkt dat er iets van buitenaf de remmen overneemt, en past zich aan. Het compenseert door de gaspedalen harder te laten werken. Glutamaat, de tegenpool van GABA, gaat omhoog. Je brein brengt zichzelf terug in balans. Alleen die balans is nu verschoven. Je hebt een nieuw setpoint (basisniveau). En dan stopt het effect van alcohol.

Uren later, de volgende ochtend, of als je besluit te stoppen zijn je kunstmatige remmen weg. Maar de extra gaspedalen zijn er nog. Je brein staat in overdrive zonder dat er iets is om het af te remmen. Het resultaat: angst. Onrust. Hartkloppingen. Dat gevoel dat er iets staat te gebeuren, maar je weet niet wat.

Hangxiety, noemen ze dat. De angst na het drinken. Het is geen overdreven reactie, geen teken dat jij "te gevoelig" bent. Het is scheikunde. Je brein doet wat het hoort te doen. Het probleem is alleen dat het dat doet op basis van een systeem dat door alcohol uit balans is gebracht.

Dit is ook waarom "een drankje om te ontspannen" op de lange termijn precies het tegenovergestelde doet. Elke keer dat je drinkt om de spanning te verlagen, traint je brein zichzelf om zonder alcohol nóg gespannener te zijn. Je bouwt een schuld op. En die schuld betaal je de volgende ochtend, of de volgende middag, of op die zondagavond waarop je nuchter op de bank zit en je niet begrijpt waarom je je zo rot voelt.

Na verloop van tijd is je basisniveau van angst hoger dan het ooit was voordat je begon te drinken. Je drinkt om terug te komen op normaal. Niet om je goed te voelen. Gewoon om niet zo gespannen te zijn. Dat is het moment waarop het echt een probleem wordt, en dit is wat er heel langzaam ingeslopen is zonder dat je merkte op welk moment.

Het goede nieuws, want dat is er ook: GABA-receptoren herstellen zich. Niet zomaar, het kost tijd, maar ze herstellen. Als je stopt, begint je brein langzaam zijn eigen balans terug te vinden. De eerste dagen zijn het zwaarst, dat is vervelend maar het zijn echt maar een dag of vier. Hoe meer je weet en waarvoor je het doet, hoe makkelijker deze dagen zijn door te komen. En daarna, ergens in week twee of drie, begint er iets te verschuiven. De achtergrondangst die je zo gewend was dat je hem niet meer zag, wordt minder.

Wat je dan voelt is niet de afwezigheid van ontspanning. Het is ontspanning die van jezelf is. Zonder schuld, zonder rekening, zonder kater.

Dat is het verschil tussen een glas nemen om te ontspannen en daadwerkelijk ontspannen zijn. Het lijkt eerst lang, maar na iedere dag, week, maand, jaar dat je zelf in balans bent, heb je geen alcohol meer nodig en wil je niet meer terug naar de persoon die je was geworden en waarin je jezelf was kwijt geraakt.