Jouw brein liegt. En het doet dat heel goed.

Er is een moment waarop je denkt: één glas, dan stop ik. En dan stop je niet omdat je brein op dat moment gewoon liegt. Getraind, efficiënt, overtuigend liegt.

Dopamine is de boosdoener. Het is de stof die vrijkomt als je iets doet wat je brein als beloning registreert: eten, seks, een compliment, een glas wijn. Je brein maakt een notitie: dit was goed. Doe dit vaker. En dan doet het er alles aan om ervoor te zorgen dat je dat ook doet.

Alcohol is de meester manipulator. Het triggert een dopaminepiek in de nucleus accumbens, het beloningscentrum van je brein, die groter is dan wat de meeste natuurlijke beloningen ooit voor elkaar krijgen. Je brein registreert dat als winnen van de jackpot. En jackpots wil je herhalen.

De wip gaat de verkeerde kant op

Anna Lembke, psychiater aan Stanford, schrijfster van Dopamine Nation beschrijft het als een wip. Aan de ene kant plezier, aan de andere kant ongemak. Je brein wil die wip altijd in balans houden. Dus als jij hem hard naar de kant van plezier duwt, duwt je brein hem daarna even hard terug. Dat is de kater. De leegte. Het gevoel van 'waarom doe ik dit eigenlijk?'

Het probleem is dat je brein bij herhaald gebruik went aan die piek. De dopaminereceptoren worden minder gevoelig, een soort zelfbescherming. Gevolg: je hebt meer nodig voor hetzelfde effect. En je basisniveau, hoe je je voelt zonder alcohol zakt. Niet voelbaar, niet van de ene op de andere dag. Maar het zakt. Tot het punt waarop nuchter zijn voelt als saai en unheimisch.

Waarom 'meer' logisch voelt terwijl het dat niet is

Hier komt de clue. Je lichaam geeft signalen: moe, hoofdpijn, slechte slaap, lever die protesteert. Je brein negeert die signalen. Sterker nog: het koppelt de geur van wijn, de klank van dat blikje wat je opentrekt, de vrijdagmiddag om vijf uur aan die dopaminepiek. Die koppeling zit diep in de basale ganglia, het deel van je brein dat gewoontes opslaat. Dat deel praat niet met je. Het handelt gewoon. Jij denkt dat dat een stemmetje is wat je moet bedwingen maar het zijn je receptoren, je zenuwen. De programmering van je cellen. Die cellen denken niet, net als een ai of chatbot, het geeft je alleen de registratie van wat het weet.

PET-scans laten zien dat mensen met een alcoholverslaving minder D2-receptoren hebben in het striatum, het beloningsgebied. Minder receptoren betekent minder gevoeligheid voor gewone beloningen. Eten smaakt minder. Muziek raakt minder. Een zonnige ochtend is gewoon een ochtend. Alleen alcohol verdiept de emotie. Dat is neurobiologie.

Wat je hieraan hebt

Weten hoe het werkt verandert de vraag. Als je begrijpt 'waarom kan ik me niet gewoon beheersen?' Wordt de vraag ' hoe reset ik een systeem dat ik jarenlang op een bepaalde manier heb ingesteld, hoe keer ik dit om?'

Lembke noemt abstinentie (onthouding) als de meest directe manier om de wip terug in balans te brengen. De eerste weken voelt nuchter zijn onwennig, grijs en leeg, dat is de wip die terugveert. Maar na verloop van tijd beginnen de receptoren zich te herstellen. Gewone dingen worden weer gewoon goed. Dat duurt een poosje. Maar het gebeurt en als je dit samen met anderen die door hetzelfde proces gaan kan delen, voelt het minder grijs omdat je door herkenning van de verhalen van anderen weet dat het bij het 'afkick'proces hoort.

De dopamine beloning krijg je ook van nieuwe dingen leren. Kortom, doe hier je dagelijkse dopamine shot op en leer hoe je jezelf elke dag een beetje beter kan wapenen met kennis. Kennis is Macht