Wat alcohol doet met je nieren

De nieren doen drie dingen die cruciaal zijn: ze filteren je bloed, reguleren je vochtbalans en houden je bloeddruk in evenwicht. Alcohol verstoort alle drie.

Alcohol werkt vochtafdrijvend. Het remt ADH, het hormoon dat de nieren vertelt water vast te houden. Dat is waarom je na een avond drinken vaker naar de wc gaat en waarom je de volgende ochtend dorstig wakker wordt. De nieren werken harder om de balans te herstellen. Bij eenmalig gebruik herstelt het systeem zich. Bij regelmatig gebruik stapelt de schade zich op.

Een meta-analyse uit 2024, met data van bijna 15 miljoen deelnemers, laat zien dat het risico op albuminurie, eiwit in de urine en een vroeg teken van nierschade, stijgt bij een inname van 30 gram alcohol per dag of meer. Dat zijn drie standaardglazen. (met twee glazen wijn zit je daar ruim overheen) Albuminurie merk je niet. Maar het is een vroege aanwijzing dat de nierfilters beschadigd raken.

Alcohol verhoogt de bloeddruk. Hoge bloeddruk is de op één na grootste oorzaak van chronische nierziekte, na diabetes. Die twee zijn met elkaar verbonden: alcohol verhoogt je bloeddruk, hoge bloeddruk beschadigt de kleine bloedvaten in de nieren, de nieren raken hun filtercapaciteit kwijt. Dit mechanisme werkt langzaam over jaren. Daardoor wordt de verbinding tussen drinken en nierziekte zelden gelegd.

Zwaar drinken in een korte tijd, meer dan vijf glazen in een paar uur, kan leiden tot acute nierschade. De nieren reageren op een plotselinge daling van de bloedtoevoer en op de directe toxische werking van alcohol. Dit is reversibel als het een keer voorkomt. Bij herhaling is de kans op blijvende schade groter.

Bij alcoholische leverziekte kunnen de nieren meegezogen worden in de schade. Dat heet hepatorenaal syndroom: de leverziekte verstoort de circulatie zo ernstig dat de nieren onvoldoende bloedtoevoer krijgen. In ernstige gevallen is dit levensbedreigend. Maar ook zonder leverziekte verloopt de schade via overlappende mechanismen: oxidatieve stress, ontsteking, mitochondriale disfunctie. Alcohol raakt niet één orgaan. Het raakt het systeem.

Chronische nierziekte heeft in de beginfase geen symptomen. Geen pijn, geen klachten, niets wat opvalt. Tegen de tijd dat je iets voelt, vermoeidheid, vochtophoping, hoge bloeddruk die niet reageert op medicatie, is er al schade. Dat maakt alcohol en nierziekte tot een stille combinatie. Geen duidelijk zichtbaar verband. Alleen een gestage achteruitgang die achteraf in verband gebracht wordt met wat jaren daarvoor begon.

Zwaar drinken verdubbelt het risico op nierziekte. Dat zijn de cijfers van de National Kidney Foundation. Niet bij iedereen en in hetzelfde tempo, maar als risicofactor staat zwaar alcoholgebruik tussen hypertensie en diabetes. In Nederland heeft naar schatting één op de tien mensen chronische nierziekte, en een deel van hen weet het niet.

De nieren herstellen zich. Niet volledig als de schade al ver gevorderd is, maar bij vroege signalen en een vermindering van alcoholgebruik is herstel mogelijk. De nierfunctie stabiliseert. De bloeddruk daalt. De albuminurie vermindert.

De nieren zijn stiller dan de lever, de hersenen, het hart. Maar ze zijn net zo kwetsbaar. En ze sturen geen waarschuwing vooraf.